Psychologia ewolucyjna

Z Wikipedii

Brak wersji przejrzanej

Psychologia ewolucyjna – jeden z nowszych obszarów badań psychologii tłumaczący ludzkie zachowania jako wynik ewolucji biologicznej i kulturowej.

Psychologowie ewolucyjni zakładają, iż przynajmniej część naszych zachowań jest dziedziczona genetycznie. Niektóre z tych założeń są dowodzone poprzez szereg badań prowadzonych w populacjach osób spokrewnionych i niespokrewnionych. Jedną z częściej eksploatowanych badawczo kategorii to bliźnięta jednojajowe wychowywane w różnych środowiskach społecznych. Dzięki tego typu badaniom uzyskuje się informacje na temat zachowania dziedziczonego, niezależnego od otoczenia społeczno-kulturowego. Innym ciekawym obszarem badawczym są porównania statystyczne relacji rodziców wobec dzieci (np. zachowań patologicznych w rodzinach, dzieciobójstwa) w rodzinach naturalnych i zastępczych.

W psychologii ewolucyjnej zakłada się, że istotą ludzkiej natury, odróżniającej człowieka od innych zwierząt jest istnienie w jego mózgu skomplikowanych mechanizmów psychicznych wykształconych w toku ewolucji.

W większości przypadków psycholodzy ewolucyjni stawiają zaledwie hipotezy dotyczące ewolucji mechanizmów psychicznych, niektóre z nich są obecnie weryfikowane.

Spis treści

1 Metody weryfikowania hipotez ewolucyjnych
2 Lista hipotez ewolucyjnych
3 Bibliografia
4 Wybrane piśmiennictwo w języku polskim z zakresu etologii, socjobiologii, psychologii ewolucyjnej i dziedzin pokrewnych
5 Zobacz też
6 Linki zewnętrzne

[edytuj] Metody weryfikowania hipotez ewolucyjnych

porównania międzygatunkowe
porównania jednostek odrębnych płci tego samego gatunku
porównania różnych osobników tego samego gatunku
eksperymenty

[edytuj] Lista hipotez ewolucyjnych

[edytuj] Bibliografia

David Buss Psychologia ewolucyjna GWP, Gdańsk 2001

[edytuj] Wybrane piśmiennictwo w języku polskim z zakresu etologii, socjobiologii, psychologii ewolucyjnej i dziedzin pokrewnych

Etolodzy kontynentalni:

Konrad Lorenz

Tak zwane zło, wyd. III: Warszawa 1996, PIW , s.328, ISBN 83-06-02500-8 (tytuł oryginału: Das sogenannte Böse: zur Naturgeschichte der Aggression 1963)

Irenäus Eibl-Eibesfeldt (był uczniem Konrada Lorenza)

Miłość i nienawiść: Historia naturalna elementarnych sposobów zachowania się wyd. I: PWN 1987, wyd II: Warszawa 1998, PIW, s.352, ISBN 83-06-02602-0 (Liebe und Haß: Zur Naturgeschichte elementarer Verhaltensweise 1970)

Michael Tomasello

Kulturowe źródła ludzkiego poznawania, Warszawa 2002, PIW, s.312, ISBN 83-06-02893-7 (The Cultural Origins of Human Cognition 1999)

Badacze i popularyzatorzy brytyjscy:

Jane Goodall (właśc. Jane van Lawick-Goodall)

W cieniu człowieka, Warszawa 1974, PWN (In the Shadow of Man 1971)

Przez dziurkę od klucza: 30 lat obserwacji szympansów nad potokiem Gombe, Warszawa 1997, Prószyński i S-ka, ISBN 83-86669-62-4, 1995 (Through a Window. Thirty Years with Chimpanzees of Gombe 1990)

Michael P. Ghiglieri (amerikanin, był uczniem Jane Goodall)

Ciemna strona człowieka. W poszukiwaniu źródeł męskiej agresji, Warszawa 2001, Wydawnictwo CiS, Wydawnictwo WAB, ISBN 83-85458-46-8, ISBN 83-88221-38-8 (The dark side of man. Tracing the origins of male violence 1999)

Wrangham Richard (był uczniem Jane Goodall)

(& Peterson Dale) Demoniczne samce: Małpy człekokształtne i źródła ludzkiej przemocy Warszawa 1999, PIW, ISBN 83-06-02746-9 (Demonic Males: Apes and the Origins of Human Violence 1997)

Desmond Morris

Naga małpa, wyd I Warszawa 1974, Wiedza Powszechna, s.322; wyd. II Wyd. Prima, Warszawa 1998, 2000, s.272, ISBN 83-7186-100-1, wyd. III Wyd. Ewal 2005 (The naked Ape 1967)

Ludzkie zoo, Klub Świat Książki, Wyd. Prima, Warszawa 1998, 2000, s.256, ISBN 83-7129-676-2, wyd II Wyd. Ewal 2005 (The Human ZOO 1969)

Zachowania intymne, Klub Świat Książki, Wyd. Prima, Warszawa 1998, 2000, s.272, ISBN 83-7129-699-1, ISBN 83-7186-102-8, wyd II Wyd. Ewal 2005 (Intimate Behaviour 1971)

Zwierzę zwane człowiekiem, Klub Świat książki, Wydawnictwo Prima, Warszawa 1997, ISBN 83-7152-084-0, ISBN 83-7129-527-8 s 224 (The Human Animal 1994)

Magia ciała, 1993, s.256, ISBN 83-85632-17-4 (Bodywatching. A field-guide to the Human Species 1985)

Naga kobieta, Warszawa 2006, Wydawnictwo Albatros, s.272, ISBN 978-83-7359-191-2, ISBN 83-7359-191-5 (The Naked Woman 2004)

Zrozumieć niemowlę, Warszawa 1996, Książka i wiedza, s.207, ISBN 83-05-12819-9 (Babywatching 1991)

Bobas. Świat widziany oczami niemowlęcia Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa wyd. I 1996, wyd II 2000, kaseta z filmem 60 min., ISBN 83-01-12180-7

Dziecko - cud życia. Fascynująca opowieść o dwóch pierwszych latach życia. Warszawa 2008, Buchmann, s.192, ISBN 978-83-61048-48-0 (Baby: A Portrait of the Amazing First Two Years of Life 2008)

Richard Dawkins

Samolubny gen I wyd. 1996, Warszawa 2003, Prószyński i S-ka ISBN 83-7255-188-X (The Selfish Gene 1976, wyd. uzupełn. 1989)

Fenotyp rozszerzony. Dalekosiężny gen, Warszawa 2007, Prószyński i S-ka, ISBN 978-83-7469-577-0 (The Extended Phenotype. The Long Reach of the Gene,1982)

Ślepy zegarmistrz, czyli Jak ewolucja dowodzi, że świat nie został zaplanowany, wyd I Warszawa 1994, wyd. II 1997, PIW, ISBN 83-06-02596-2 (The Blind Watchmaker 1986)

Rzeka genów. Darwinowski obraz życia wyd. I PIW 1995, wyd II popr Warszawa 2007, Wyd. CiS, ISBN 978-83-85458-36-4 (River Out of Eden. The Darwinian View of Life 1995)

Wspinaczka na szczyt nieprawdopodobieństwa, wyd. I 1998, Warszawa 2008, Prószyński i S-ka, ISBN 978-83-7469-632-6 (Climbing Mount Improbable 1996)

Rozplatanie tęczy: Nauka, złudzenia i apetyt na cuda wyd. I 2001, Warszawa 2007, Prószyński i S-ka, ISBN 978-83-7469-579-4 (Unweaving the Rainbow. Science, Delusion and the Appetite for Wonder, 1998)

Bóg urojony, Warszawa 2007, Wydawnictwo CiS, ISBN 978-83-85458-28-9, s.520 (The God Delusion 2006)

Matt Ridley

Czerwona królowa: Płeć a ewolucja natury ludzkiej, Dom wydawniczy Rebis, Poznań, wyd. I 1999, wyd II popr. 2001, ISBN 83-7301-101-3 (The Red Queen. Sex and the Evolution of Human Nature 1993)

O pochodzeniu cnoty, Dom wydawniczy Rebis, Poznań, wyd. I 2000, ISBN 83-7120-765-4 (The Origins of Virtue 1996)

Genom, Dom wydawniczy Rebis, Poznań 2001, ISBN 83-7301-022-X (1999 Genome. The Autobiography of a Species in 23 Chapters)

Robin Baker

Wojny plemników. Niewierność, konflikt płci oraz inne batalie łóżkowe, Dom wydawniczy Rebis Poznań 1999, 2001, ISBN 83-7120-766-2 (Sperm Wars 1996)

(z Oram Elizabeth) Wojny dziecięce. Macierzyństwo, ojcostwo i waśnie rodzinne, Dom wydawniczy Rebis, Poznań 2001, ISBN 83-7120-916-9, (Baby Wars 1998)

Seks w przyszłości. Spotkanie pierwotnych popędów z technologią jutra, Dom wydawniczy Rebis, Poznań 2001, s.368, ISBN 83-7301-072-6 (Sex in the Future: The Reproductive Revolution and How It Will Change Us 2000)

Steve Jones

Bóg, geny i przeznaczenie. Co mamy we krwi?, Warszawa 1997, Wydawnictwo Prima, Świat Książki, s.300, ISBN 83-7152-093-X, (In the Blood: God, Genes and Destiny 1996)

Y: O pochodzeniu mężczyzn, Warszawa 2003, Prószyński i S-ka, s.292, ISBN 83-7301-397-0, (Y: The Descent of Men 2002)

Christopher Stringer

(& McKie Robin) Afrykański exodus: Pochodzenie człowieka współczesnego, Warszawa 1999, Prószyński i S-ka, ISBN 83-7180-387-7 (African Exodus: The Origins of Modern Humanity 1996)

Richard Leakey

Pochodzenie człowieka, Warszawa 1995, Wydawnictwo CiS, Oficyna Wydawnicza Most, s.216, ISBN 83-85458-51-4 (The Origin of Humankind 1994)

(& Roger Lewin) Szósta katastrofa. Historia życia a przyszłość ludzkości, Warszawa 1999, Prószyński i S-ka, s.312, ISBN 83-7180-812-7 (The Sixth Extinction: Patterns of Life and the Future of Humankind 1995)

James Lovelock

GAJA. Nowe spojrzenie na życie na ziemi, Warszawa 2003 Prószyński i S-ka ISBN 83-7180-252-8 (GAIA. A New Look At Life on Earth 1979)

Badacze i popularyzatorzy amerykańscy:

Edward Osborne Wilson

Socjobiologia, Warszawa 2001, Zysk i S-ka, s.360, ISBN 83-7150-682-1 (Sociobiology. The Abridged Edition; Sociobiology: The New Synthesis 1975)

Moralność genu. Od socjobiologii do socjologii. Socjobiologia zwierząt i człowieka Warszawa 1991 PIW, tekst zawarty także w antologi Człowiek zwierze społeczne (Czytelnik 1991), są to fragmenty m.in. Sociobiology: The New Synthesis 1975.

O naturze ludzkiej wyd I PIW 1988, wyd II Zysk i S-ka 1998 (s.228) ISBN 83-7150-453-5 (On human nature 1978)

Różnorodność życia, Warszawa 1999, PIW, ISBN 83-06-02750-7 (The Diversity of Life 1992)

Konsiliencja. Jedność wiedzy, Warszawa 2002, Wydawnictwo Zysk i S-ka, ISBN 83-7150-811-5 (Consilience. The Unity of Knowledge 1998)

Przyszłość życia, Warszawa 2003, Zysk i S-ka, s.268, ISBN 83-7298-332-1 (The Future of Life 2002)

Alfred W. Crosby

Imperializm ekologiczny. Biologiczna ekspansja Europy 900-1900, Warszawa 1999, PIW, ISBN 83-06-02763-9 (Ecological Imperialism: The Biological Expansion of Europe, 900-1900. 1986)

Jared Diamond

Trzeci szympans. Ewolucja i przyszłość zwierzęcia zwanego człowiekiem wyd. I Warszawa 1996, wyd. II 1998, PIW, ISBN 83-06-02699-3 (Third chimpanzee. The Evolution and Future of the Human Animal 1992)

Dlaczego lubimy seks? Ewolucja ludzkiej seksualności, Warszawa 1998, Wydawnictwo CiS, ISBN 83-85458-69-7 (Why is Sex Fun? The Evolution of Human Sexuality 1997)

Strzelby, zarazki, maszyny. Losy ludzkich społeczeństw, Warszawa 2000, Prószyński i S-ka, ISBN 83-7255-115-4 (Guns, Germs, and Steel. The Fates of Human Societes 1997)

Upadek. Dlaczego niektóre społeczeństwa upadły, a innym się udało, Warszawa 2007, Prószyński i S-ka, ISBN 978-83-7469-607-4 (Collapse. How Societies Choose to Fail or Succeed 2005)

Helen Fisher

Anatomia miłości: Historia naturalna monogamii, cudzołóstwa i rozwodu, wyd I: Poznań 1994, Wydawnictwo Zysk i S-ka, s.448, ISBN 83-86211-71-7, wyd II: Poznań 2004, Dom Wydawniczy Rebis, s. 408, ISBN 83-7301-537-X (Anatomy of Love. The Natural History of Monogamy, Adultery, and Divorce 1992)

Pierwsza płeć. Jak wrodzone talenty kobiet zmienią nasz świat, Warszawa 2003, ISBN 83-88875-66-3 Wydawnictwo Jacek Santorski & Co. 2003 (First Sex. The Natural Talents of Women and How They Are Changing the World 1999)

Dlaczego kochamy, Poznań 2004, Dom Wydawniczy Rebis, s. 336, ISBN 83-7301-560-4 (Why We Love. The Nature and Chemistry of Romantic Love 2004)

David M. Buss

Ewolucja pożądania. Jak ludzie dobierają się w pary, wyd I Gdańsk 2000, GWP, s.288, ISBN 83-85416-53-6 (Evolution of Desire. Strategies of Human Miting, 1994)

Psychologia ewolucyjna. Jak wytłumaczyć społeczne zachowania człowieka? Najnowsze koncepcje. Gdańsk 2001, GWP, s.464, ISBN 83-87957-41-0, (Evolutionary Psychology: the New science of the Mind, 1999)

Zazdrość - niebezpieczna namiętność. Dlaczego zazdrość jest nierozłączna z miłością i seksem. Gdańsk 2002, GWP, s.240,ISBN 83-87957-77-1 (The Dangerous Passion. Why Jealousy is as Necessary as Love and Sex 2000).

Morderca za ścianą. Skąd w naszym umyśle biorą się mordercze skłonności, Sopot 2007, GWP, s.304 ISBN 978-83-7489-002-1 (Murderer Next Door. Why Our Mind Is Designed to Kill, 2005)

Geoffrey Miller

Umysł w zalotach: Jak wybory seksualne kształtowały naturę człowieka, Dom wydawniczy Rebis Poznań 2004, s.560, ISBN 83-7301-454-3 (The Mating Mind: How Sexual Choice Shaped the Evolution of Human Nature 2000)

Sternberg Robert J., Weis Karin

Nowa psychologia miłości (praca zbiorowa), Wyd. Moderator 2007, str 492, ISBN 978-83-923427-8-6 (The New Psychology of Love 2006)

Robert Wright

Moralne zwierzę. Dlaczego jesteśmy tacy, a nie inni: Psychologia ewolucyjna a życie codzienne, Warszawa 2003, Prószyński i S-ka, ISBN 83-7337-634-8 (The Moral Animal. Evolutionary Psychology and Everyday Life 1994)

Nonzero. Logika ludzkiego przeznaczenia, Warszawa 2003, Prószyński i S-ka, ISBN 83-7469-028-3, (Nonzero. The Logic of Human Destiny 2000)

Nancy Etcoff

Przetrwają najpiękniejsi. Wszystko co nauka mówi o ludzkim pięknie, Warszawa 2000, Wydawnictwo CiS, Wydawnictwo WAB, ISBN 83-85458-45-X, ISBN 83-88221-39-6 (Survival of the prettiest. The Science of Beaty 1999)

Steven Pinker

Jak działa umysł, Warszawa 2002, Książka i Wiedza, s.696, ISBN 83-05-13208-0 (How the Mind Works 1997)

Tabula rasa. Spory o naturę ludzką, Sopot 2005, GWP, s.664, ISBN 83-89574-77-2 (The Blank Slate: The Modern Denial of Human Nature 2002)

Daniel Clement Dennett

Natura umysłów, Warszawa 1997, Wydawnictwo CiS, s.208, ISBN 83-85458-61-1, (Kinds of Minds: Toward an Understanding of Consciousness 2007)

Słodkie sny: Filozoficzne przeszkody na drodze do nauki o świadomości, Warszawa 2007, Prószyński i S-ka, s.232, ISBN 978-83-7469-456-8 (Sweet Dreams: Philosophical Obstacles to a Science of Consciousness 2005)

Odczarowanie. Religia jako zjawisko naturalne, Warszawa 2008, PIW, s.480, ISBN 978-83-06-03138-6 (Breaking the Spell. Religion as a Natural Phenomenon 2006)

Barbara Ehrenreich

Rytuały krwi. Namiętność do wojny. Geneza i historia, Warszawa 2001, Jacek Santorski & Co., s.262, ISBN 83-88875-04-3 (Blood Rites. Origins and History of the Passions of War 1997)

Steve Olson

Mapowanie historii ludzkości. Przeszłość ukryta w naszych genach, Dom wydawniczy Rebis, Poznań 2003, ISBN 83-7301-321-0, (Mapping Human History 2002)

James Shreeve

Zagadka Neandertalczyka. W poszukiwaniu rodowodu współczesnego człowieka, Warszawa 1998, Prószyński i S-ka, ISBN 83-7180-075-4 (The Neandertal Enigma. Solving the Mystery of Modern Human Origins 1995)

Ian Tattersall

I stał się człowiek. Ewolucja i wyjątkowość człowieka Warszawa 2001, Wydawnictwo W.A.B., s.272, ISBN 83-88221-37-X (Becoming Human: Evolution and Human Uniqueness 1998)

Plomin Robert

(& McGuffin Peter, McClearn Gerald M., DeFries John C., Genetyka zachowania Warszawa 2001, PWN, ISBN 83-01-13568-9 (Behavioral Genetics. A Primer., I wyd. 1980)

Dean Hamer & Peter Copeland

Geny a charakter. Jak sobie radzić z genetycznym dziedzictwem?, Warszawa 1999, Wydawnictwo CiS, ISBN 83-85458-72-7 (Living with our Genes 1998)

Harris Judith Rich

Geny czy wychowanie? Co wyrośnie z naszych dzieci i dlaczego, Warszawa 2000, Wydawnictwo Jacek Santorski, s. 440, ISBN 83-86821-91-4 (The nurture assumption: Why children turn out the way they do 1998)

Deborah Blum

Mózg i płeć. O biologicznych różnicach między kobietami i mężczyznami, Warszawa, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, wyd. I 2000, wyd. II 2004, s.344, ISBN 83-7337-679-8 (Sex of the Brain. The Biological Differences Between Men and Women 1997)

Natalie Angier

Kobieta. Geografia intymna Warszawa, Prószyński i S-ka. Wyd I 1999, Wyd II 2001, s.448, ISBN 83-7255-193-6 (Woman. An Intimate Geography 1999)

Richard Conniff

Historia naturalna bogaczy. Raport z badań terenowych, Warszawa 2003, Wyd. CiS, s.408+VIII, ISBN 83-85458-91-3 (The Natural History of the Rich: A Field Guide 2002)

Korporacyjne zwierzę. Jak radzić sobie z bestią, która w nas tkwi, Warszawa 2006, Wyd. CiS, s.432, ISBN 83-85458-87-5 (The Ape in the Corner Office: How to Make Friends, Win Fights, and Work Smarter By Understanding Human Nature 2004)

Niles Eldredge

Życie na krawędzi. Rozwój cywilizacji i zagłada gatunków, Warszawa 2003, Prószyński i S-ka, s.224 ISBN 83-7255-159-6 (Life In the Balance. Humanity and the Biodiversity Crisis 1998).

Lynn Margulis

Symbiotyczna planeta, Warszawa 2000 Wydawnictwo CiS, ISBN 83-85458-72-7, (Symbiotic Planet a New Look at the Evolution 1998)

Christopher McGowan

Drapieżca i ofiara, Dom wydawniczy Rebis, Poznań 2000, ISBN 83-7120-766-2 (The Raptor and the Lamb 1997)

Antropolodzy francuscy:

Jacques Ruffie

Seks i śmierć, Warszawa 1997, Wydawnictwo W.A.B, s.312, ISBN 83-86821-25-6, (Le sexe et la mort 1986)

Jaqueline Ducros & Albert Ducros

Ewolucja człowieka, Oficyna Wydawnicza Volumen, Dom Wydawniczy Bellona, Warszawa 1999, ISBN 83-86857-69-2, ISBN 83-11-08654-0 (L’Evolution et l’Homme 1990)

Borys Cyrulik

Anatomia uczuć, Warszawa 1997, Wydawnictwo W.A.B, Agencja Wydawnicza Jacek Santorski & Co., s.256, ISBN 83-86821-25-6, ISBN 83-87021-23-7 (Les nourritures affectives 1993)

Pascal Boyer

I człowiek stworzył bogów... Jak powstała religia?, Warszawa 2005, s.352, Prószyński i S-ka, ISBN 83-7337-985-1, (Et l’homme crea les dieux 2001)

Antologie i publikacje polskich uczonych:

Barbara Szacka (red.) i Jakub Szacki (red.)

Człowiek zwierzę społeczne (antologia tekstów), Warszawa, Czytelnik 1991, s.536, ISBN 83-07-01531-6,

Władysław J.H. Kunicki-Goldfinger

Znikąd donikąd, Warszawa 1993, PIW, s.248, ISBN 83-06-02921-6

Krzysztof Szymborski

Poprawka z natury. Biologia, kultura, seks; Warszawa 1999, Prószyński i S-ka, s.344, ISBN 83-7255-023-9

Jacek Lejman

Zwierzęcy prześwit cywilizacji. Desmond Morris i etologia współczesna, Lublin 1999, Wydawnictwo UMCS, s.272, ISBN 83-227-1464-5

Marek Konarzewski

Na początku był głód, Warszawa 2005, PIW, s.224, ISBN 83-06-02953-4

Marcin Ryszkiewicz

4 miliardy lat. Eseje o ewolucji, Warszwa 2007, Prószyński i S-ka, ISBN 978-83-7469-460-5

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Linki zewnętrzne

Krótki wstęp do psychologii ewolucyjnej

[PHP] Jak dynamicznie zmienić tytuł strony?

[PHP] Jak zbudować prosty szablon strony www wykorzystując php?

[PHP/MySQL]Jak uaktualnić/zmienić rekord w bazie MySQL?

[SQLite/PHP]Jak usunąć lub aktualizować wpis w bazie SQLite?

[PHP] Jak z dowolnej daty wydobyć dzień tygodnia?

Pozycjonowanie banner akumulatory Czarna R�a Hotels Munich Zakopane Poland recykling sukienki odsalarn księgowość Chorzów callan

gry.kompedium.net