Sód
Z Wikipedii
|
|||||||||||||||||||||||||
| Dane podstawowe | |||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nazwa, symbol, l.a.* | Sód, Na, 11 | ||||||||||||||||||||||||
| Własności metaliczne | metal alkaliczny | ||||||||||||||||||||||||
| Grupa, okres, blok | 1 (IA), 3, s | ||||||||||||||||||||||||
| Gęstość, twardość | 968 kg/m3, 0,5 | ||||||||||||||||||||||||
| Wygląd |  |
||||||||||||||||||||||||
| Kolor | srebrzystobiały | ||||||||||||||||||||||||
| Własności atomowe | |||||||||||||||||||||||||
| Masa atomowa | 22,989770 u | ||||||||||||||||||||||||
| Promień atomowy (obl.) | 180 (190) pm | ||||||||||||||||||||||||
| Promień kowalencyjny | 154 pm | ||||||||||||||||||||||||
| Promień van der Waalsa | 227 pm | ||||||||||||||||||||||||
| Konfiguracja elektronowa | [Ne]3s1 | ||||||||||||||||||||||||
| e- na poziom energetyczny | 2, 8, 1 | ||||||||||||||||||||||||
| Stopień utlenienia | 1 | ||||||||||||||||||||||||
| Własności kwasowe tlenków | silnie zasadowe | ||||||||||||||||||||||||
| Struktura krystaliczna | regularna przestrzennie centrowana |
||||||||||||||||||||||||
| Własności fizyczne | |||||||||||||||||||||||||
| Stan skupienia | stały | ||||||||||||||||||||||||
| Temperatura topnienia | 370,87 K (97,72 °C) |
||||||||||||||||||||||||
| Temperatura wrzenia | 1156 K (883°C) |
||||||||||||||||||||||||
| Objętość molowa | 23,78×10-6 m³/mol | ||||||||||||||||||||||||
| Ciepło parowania | 96,96 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||
| Ciepło topnienia | 2,598 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||
| Ciśnienie pary nasyconej | 1,43×10-5 Pa (1234 K) |
||||||||||||||||||||||||
| Prędkość dźwięku | 3200 m/s (293,15 K) |
||||||||||||||||||||||||
| Pozostałe dane | |||||||||||||||||||||||||
| Elektroujemność | 0,93 (Pauling) 1,01 (Allred) |
||||||||||||||||||||||||
| Ciepło właściwe | 1230 J/(kg*K) | ||||||||||||||||||||||||
| Przewodność właściwa | 21×106 S/m | ||||||||||||||||||||||||
| Przewodność cieplna | 141 W/(m*K) | ||||||||||||||||||||||||
| I Potencjał jonizacyjny | 495,8 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||
| II Potencjał jonizacyjny | 4562 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||
| III Potencjał jonizacyjny | 6910,3 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||
| IV Potencjał jonizacyjny | 9543 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||
| V Potencjał jonizacyjny | 13354 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||
| VI Potencjał jonizacyjny | 16613 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||
| VII Potencjał jonizacyjny | 20117 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||
| VIII Potencjał jonizacyjny | 25496 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||
| IX Potencjał jonizacyjny | 28932 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||
| X Potencjał jonizacyjny | 141362 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||
| Najbardziej stabilne izotopy* | |||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
|
Tam, gdzie nie jest zaznaczone inaczej, |
|||||||||||||||||||||||||
| *Wyjaśnienie skrótów: l.a.=liczba atomowa wyst.=występowanie w przyrodzie, o.p.r.=okres połowicznego rozpadu, s.r.=sposób rozpadu, e.r.=energia rozpadu, p.r.=produkt rozpadu, w.e.=wychwyt elektronu |
|||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
Sód (Na, łac. natrium) - pierwiastek chemiczny, z grupy metali alkalicznych w układzie okresowym.
Spis treści |
[edytuj] Właściwości
Czysty sód jest srebrzystym, dość miękkim, kowalnym metalem, z którego można łatwo wykonywać cienkie druty i kroić go zwykłym nożem na małe fragmenty. W handlu jest dostępny w formie dużych bloków lub grubych prętów posiadających nalot tlenku sodu, które umieszcza się w słojach z olejem mineralnym lub w próżniowych opakowaniach, a także w oleju parafinowym i nafcie.
Sód jest bardzo reaktywnym pierwiastkiem. Reaguje dość gwałtownie z wodą, w wyniku czego powstaje wodorotlenek sodu i gazowy wodór.
- 2Na + 2H2O → 2NaOH + H2↑
Jak większość litowców sód należy trzymać w nafcie. Włożony do czystego tlenu natychmiast zapala się tworząc nadtlenek sodu (Na2O2) z niewielkimi domieszkami tlenku. Przy dużych ilościach sodu reakcja z wodą (jak i z kwasami) może powodować wybuch. Sód w kontakcie z powietrzem nie zapala się, ale dość szybko jego powierzchnia ulega pasywacji w wyniku pokrywania się szarym nalotem tlenku sodu.
Ważne związki sodu to tlenek sodu, wodorotlenek sodu, będący bardzo silną zasadą oraz wiele soli. Mydło jest solą sodową kwasów tłuszczowych. Prawie wszystkie sole sodu są rozpuszczalne w wodzie. Do trudno rozpuszczalnych soli sodu należą heksahydroksyantymonian(V) sodu ( Na[Sb(OH)6] ), octan uranylu, magnezu i sodu ( NaMg(UO2)3(CH3COO)9 ), octan uranylu, cynku i sodu ( NaZn(UO2)3(CH3COO)9 ) oraz octan uranylu, kobaltu i sodu [1].
Kationy Na+ należą do V grupy kationów i barwią płomień na intensywny kolor żółty.
[edytuj] Zastosowanie
W czystej postaci jest stosowany jako bardzo skuteczny środek suszący rozpuszczalniki organiczne oraz jako substrat wielu reakcji chemicznych m.in. kondensacji Wurtza. Tlenki i wodorotlenek sodu są stosowane w łodziach podwodnych i statkach kosmicznych jako środki pochłaniające dwutlenek węgla z powietrza. Chlorek sodu jest ważnym dodatkiem do potraw, a zmieszany z lodem tworzy mieszaninę oziębiającą.
[edytuj] Skład izotopowy
Jedynym trwałym izotopem tego pierwiastka jest 23Na. Izotop 22Na ulega rozpadowi β (wychwyt K elektronu, któremu towarzyszy emisja pozytonu). Czas połowicznego rozpadu tego izotopu jest stosunkowo długi (zob. tabela), dzięki czemu 22Na jest stabilnym źródłem promieniowania β+ i znalazł zastosowanie w badaniach wykorzystujących techniki jądrowe, m. in. w pozytonowej tomografii komputerowej.
[edytuj] Występowanie
Sód występuje w górnych warstwach skorupy Ziemskiej w ilościach 2,30% głównie w postaci jonów Na+ w oceanach oraz minerałów - plagioklazów i innych skalenii, m. in. saletry chilijskiej.
[edytuj] Otrzymywanie
Sód był uznawany za pierwiastek przez niektórych alchemików i pogląd ten przeszedł do nowożytnej chemii, mimo że nie istniały bezpośrednie dowody na jego pierwiastkowość. W 1807 r. Sir Humphry Davy otrzymał po raz pierwszy czysty sód przez elektrolizę sody kaustycznej i dowiódł analitycznie, że jest to pierwiastek.
Do końca XIX wieku był produkowany przez prażenie węglanu sodu z węglem w temp. ok. 1100°C:
-
- Na2CO3(c) + 2C → 3CO↑ + 2Na↑
Obecnie produkowany jest w procesie elektrolizy stopionego chlorku sodu w obecności chlorku wapnia (dodawanego jako topnik obniżający temperaturę topnienia mieszaniny poniżej 700 °C). Metaliczny sód można również otrzymać podczas elektrolizy wodnego roztworu chlorku sodu stosując jako katodę rtęć, z którą sód tworzy amalgamat.
[edytuj] Znaczenie biologiczne sodu
Jony sodu są głównym kationem zewnątrzkomórkowym i są konieczne do utrzymania potencjału czynnościowego błon komórkowych. Sód odgrywa pewną rolę w patogenezie nadciśnienia i niewydolności krążenia. Sód bierze udział w przewodzeniu przez neurony impulsów nerwowych, wpływa na ciśnienie osmotyczne płynów ustrojowych, a także podwyższa stopień uwodnienia koloidów komórkowych
Niedobór u roślin i człowieka powoduje zanik różnicy potenjałów (napięcia elektrycznego) i utratę pobudliwości komórek.
Przypisy
- ↑ Jerzy Minczewski, Zygmunt Marczenko Chemia analityczna - 1 podstawy teoretyczne i analiza jakościowa (Wydawnictwo Naukowe PWN) Warszawa 2001 ISBN 83-01-13499-2
(Ac) aktyn · (Am) ameryk · (Sb) antymon · (Ar) argon · (As) arsen · (At) astat · (N) azot · (Ba) bar · (Bk) berkel · (Be) beryl · (Bi) bizmut · (Bh) bohr · (B) bor · (Br) brom · (Ce) cer · (Cs) cez · (Cl) chlor · (Cr) chrom · (Sn) cyna · (Zn) cynk · (Zr) cyrkon · (Ds) darmsztadt · (Db) dubn · (Dy) dysproz · (Es) einstein · (Er) erb · (Eu) europ · (Fm) ferm · (F) fluor · (P) fosfor · (Fr) frans · (Gd) gadolin · (Ga) gal · (Ge) german · (Al) glin · (Hf) hafn · (Hs) has · (He) hel · (Ho) holm · (In) ind · (Ir) iryd · (Yb) iterb · (Y) itr · (I) jod · (Cd) kadm · (Cf) kaliforn · (Cm) kiur · (Co) kobalt · (Kr) krypton · (Si) krzem · (Xe) ksenon · (La) lantan · (Li) lit · (Lr) lorens · (Lu) lutet · (Mg) magnez · (Mn) mangan · (Mt) meitner · (Md) mendelew · (Cu) miedź · (Mo) molibden · (Nd) neodym · (Ne) neon · (Np) neptun · (Ni) nikiel · (Nb) niob · (No) nobel · (Pb) ołów · (Os) osm · (Pd) pallad · (Pt) platyna · (Pu) pluton · (Po) polon · (K) potas · (Pr) prazeodym · (Pm) promet · (Pa) protaktyn · (Ra) rad · (Rn) radon · (Re) ren · (Rh) rod · (Rg) roentgen · (Hg) rtęć · (Rb) rubid · (Ru) ruten · (Rf) rutherford · (Sm) samar · (Sg) seaborg · (Se) selen · (S) siarka · (Sc) skand · (Na) sód · (Ag) srebro · (Sr) stront · (Tl) tal · (Ta) tantal · (Tc) technet · (Te) tellur · (Tb) terb · (O) tlen · (Th) tor · (Tm) tul · (Ti) tytan · (Uub) ununbium · (Uuh) ununhexium · (Uuo) ununoctium · (Uup) ununpentium · (Uuq) ununquadium · (Uut) ununtrium · (U) uran · (V) wanad · (Ca) wapń · (C) węgiel · (H) wodór · (W) wolfram · (Au) złoto · (Fe) żelazo
Pierwiastki niezsyntezowane: (Uus) ununseptium · (Uue) ununennium · (Ubn) unbinilium · (Ubu) unbiunium · (Ubb) unbibium · (Ubt) unbitrium · (Ubq) unbiquadium · (Ubp) unbipentium · (Ubh) unbihexium
|
|